Eftirfarandi er fengið að láni úr bókinni Hreindýr á Íslandi eftir Ólaf Þorvaldsson, þingvörð og fræðimann.
Bókaútgáfa Menningarsjóðs gaf bókina út árið 1960

Reykjanesviti var reistur á eldgíg. Það er keilumyndaður hóll, nokkuð hár og ofurlitlar grastór utan í hlíðunum á honum, og hefur hann verið nefndur Vala-hnúkur , [ Sennilega er þarna rangt með örnefni farið, því í Öldinni okkar því í Öldinni okkar er birt meðfylgjandi mynd af Reykjanesvita í byggingu á svonefndu Bæjarfelli árið 1907 ] þó að engan veginn eigi hann hnúks-nafnið skilið. Hann er upphár, eldgamall gjallhaugur og ekkert annað, og guð má vita, hvort hann fer ekki að gjósa undir vitanum ég hefði að minnsta kosti ekki viljað treysta honum. Sunnan undir hólnum stendur bærinn, eða réttara sagt hús vitavarðarins, byggt á landssjóðs kostnað. Ofurlítill túnskækill er græddur upp í brekkunni kringum bæinn. Þá mega heita upptaldar grasnytjar þær, sem vitavörðurinn hefir.

Ég læt nægja að taka það fram um Reykjanesvitann, sem er víst stærsti og dýrasti viti á "voru landi, Íslandi", að hann er byggður úr steinsteypu, veggjaþykktin neðst um 5 álnir, hæðin frá jörðu um 25 álnir og þvermálið líklega um 15 álnir að neðan. Hann brennir steinolíu, um 10 fötum á ári [ olíufat=olíutunna, 120 lítra, að ritstjóri minnir ], og allur beinn starfrækslukostnaður við hann er 3100 kr. á núgildandi fjárlögum. Lampinn í honum er ekki tiltakanlega stór, ekki ýkjamiklu stærri en stærstu lampar, sem notaðir eru í húsum. Lampinn stendur niðri í hylki, sem fyllt er kvikasilfri, og er í sambandi við gangverk, sem snýr lampanum, ásamt öllu, sem honum fylgir og fylgja ber, í hring. Gangverkið er svipað gangverkinu í gömlu Borgundarhólmsklukkunum. Hanga þar þung lóð í sterkum strengjum, og ganga þau ofan að botni turnsins á fjórum klukkustundum.

Þá verður að draga gangverkið upp að nýju. Lampinn gengur einn hring á hverri hálfri mínútu, og ríður á, að því skeiki ekki hið allra minnsta, því að einmitt á þessu þekkja sjómenn vitann frá öðrum vitum. Á þessari hálfu mínútu sendir hann tvo blossa hringinn í kringum sig. Blossarnir skapast á þann hátt, að út frá lampanum á eina hlið eru tvö gríðarmikil stækkunargler (linsur) með hringjum umhverfis úr þrístrendu gleri, mjög vel fáguðu. Er þannig um gler þessi búið, að þau mynda horn með ákveðnum gráðufjölda, sem er sérstakur fyrir hvern einstakan vita. Þegar þessi stækkunargler ber fyrir ljósið, stækkar það svo afskaplega, að ljósið marg-margfaldast. Það eru blossarnir. Og undir hornhalla gleranna er það komið, hve langt er á milli þeirra. Utan blossanna er ljósið í turninum eins og hver önnur baðstofutýra, sem ekki sést langt til, og hverfur alveg meðan bakið á lampanum gengur fyrir. En blossarnir sjást - að mig minnir 20 sjómílur, og líklega talsvert lengra, þegar skyggni er gott. Þannig er nú Reykjanesvitinn. Tveir menn verða að gæta hans á hverri nóttu, sem hann er kveiktur. Er þeim ætlaður klefi í efsta lofti vitaturnsins rétt undir lampanum, og gert ráð fyrir, að þeir geti lagt sig út af til skiftis stund og stund í einu. En nákvæmlega verða þeir að vaka yfir því, að vitinn sé jafnan í lagi, hafi næga olíu, gangi jafnt og reglulega og stöðvist ekki eitt einasta augnablik, því að af því gæti leitt hið sorglegasta sjóslys. Þeir eiga að halda áhöldum vitans hreinum og fáguðum, fága glerveggina umhverfis lampann, þegar til dæmis fennir á þá, og þeir eiga að hafa æfingu í því að gera fljótt við það, sem kann að fara aflaga, setja varaáhöld inn í gangverkið og svo framvegis. Vitavörðurinn hefur 1500 kr. í föst laun og auk þess ókeypis bústað og ókeypis heimflutning á nauðsynjum sínum tvisvar á ári, um leið og flutt er til vitans, og ljósmeti af forða vitans. En af kaupi sínu verður hann að gjalda aðstoðarmanni sínum.

Frá bænum og upp á hólinn, þar sem vitinn stendur, er snarbrött brekka, og þótt ekki sé leiðin löng, - líklega svo sem 50 faðmar, - er full illt að komast þetta, þegar svell er lagt í brekkuna, en stórviðrin hamast um hólinn. Er því strengdur vír á staurum milli hússins og vitans, til að halda sér í og jafnvel rata efir í náttmyrkri og blindbyl. Samt var mér sagt, að oft liðu svo heilar, langar vetrarnætur, þegar veður væru verst, að ekkert samband væri milli bæjarins og vitans. Kvenfólk treystist þá varla upp í vitann til karlmannanna, þó að eitthvað gangi að heima.

Þann tíma dagsins, sem ekki er kveikt á vitanum, er heimilt að sýna hann ferðamönnum. En samkvæmt reglum, sem Björn heitinn Jónsson, sem var ráðherra, þegar vitinn var byggður, samdi, ber að greiða vitaverði 25 aura fyrir það ómak að sýna manni vitann. Núverandi vitavörður vill ekki við þessu fé taka, finnst sér skylt að sýna vitann, sem byggður er fyrir almenningsfé, ókeypis. Þó vil ég ráða þeim, sem vitann skoða, til þess að greiða þennan lögeyri beinlínis eða óbeinlínis, því að vitavörðurinn er fátækur ómagamaður og kaup hans mjög skorið við neglur - eins og vant er að vera um alþýðumenn í þjónustu hins opinbera. Þetta mun verða mönnum því geðfelldara, sem vitavörðurinn og fólk hans sýnir ferðamönnum einstaka alúð og vill þeim alt gott gera af sínum litlu efnum. Það, sem mest gekk fram af mér, er ég skoðaði vitann, var veggjaþykktin. Hugsið ykkur 5 álna þykka veggi - 5 álna þykkar gluggakistur á þessum löngu og mjóu gluggaborum, sem ekkert eru! Ég geng frá því að lýsa því. Það minnir allmikið á riddaraborgirnar frá miðöldunum, sem byggðar voru víðsvegar um lönd - þó engin á Íslandi - og áttu að vera "óvinnandi". Nú liggja þær flestar í rústum. Þar voru útveggir stundum 8 álna þykkir, hlaðnir upp úr höggnu grjóti utan og innan, en fylltir upp á milli hleðslnanna með allskonar grjóthröngli og sandi. Það gerði gæfumuninn. Þess vegna hrundu þeir - stóðu lítið fyrir skotum, þó að þeir sýndust geigvænlegir. Þá þektist ekki steinlímið (sementið). En veggirnir á Reykjanesvitanum eru steyptir. Turninn er eitt einasta samfast og jarðfast bjarg, holt innan, - bjarghólkur, sem stendur upp á endann. Hann gæti oltið um koll ofan af hólnum, en ég efast um, að hann brotnaði við það. Þrep upp af þrepi, alltaf í hring. Ó, hvað ég var lúinn í fótunum! Loks var lokið upp hurð, sem ekki gekk þó lengra upp en svo, að ég þurfti að renna mér á rönd inn með henni - og nú var ég kominn í klefa vitavarðanna. Þar lá á litlu borði ferðamannabók, sem ég átti að skrifa nafnið mitt í. Ég varð feginn að geta látið líða úr mér þreytuna á meðan. Svo lá leiðin upp einn stigann til, snarbrattan, því að hann hafði ekki rúm til að hallast. Þar varð ég að klifra upp - upp í það allra helgasta, upp að sjálfum lampanum. Ég hafði hjartslátt af áreynslunni, og nú tók ekki betra við, því að mig snar- svimaði, er ég leit út um glerveggina og ofan til móður vorrar, jarðarinnar. En svo var mér boðið út á svalirnar kringum ljóskerið! Ég mátti ekki láta það á mig ganga, að ég þyrði það ekki, en guð veit, hvernig mér hefur tekist að bera mig mannalega. Kringum svalirnar eru rammgervar járngrindur, en mér fannst samt varla vogandi að treysta þeim. Þarna verða þeir að ganga, sem fága glerin að utan, og það verður að gera á hverjum degi og oft á hverri nóttu, þegar snjókoma er.Þá er harðstiginn klaki á svölunum, glerháll og afsleppur. Þá á maður á hættu að renna út um járngrindurnar eða fjúka út fyrir þær, - vera slitinn burtu af rokinu. Hvar skyldi maður þá koma niður? Einhverstaðar úti í hrauni. Og hvernig skyldi maður líta út á eftir? - Jæja, ég sæki líklega ekki um það að verða vitavörður.