Jarðhitasvæðið á Reykjanesi er um það bil einn ferkílómetri að stærð sé einungis
miðað við hverina og önnur sýnileg jarðhitamerki. Viðnámsmælingar benda til að
það sé að minnsta kosti fjórfalt stærra og teygist auk þess út í sjó til
suðvesturs. Jarðhitasvæðið er að mestu þakið hraunum, en móbergs- og
bólstrabergshryggir standa upp úr. Einn þeirra, Rauðhólar, nær inn á
jarðhitasvæðið. Þar voru fyrstu vel heppnuðu vinnsluholurnar boraðar. Tvær
gosreinar liggja yfir “hælinn” á Reykjanesi og er jarðhitinn á þeirri eystri
milli Skálafells og Litla-Vatnsfells. Vestar er Stampareinin með yngstu
hraununum. Á henni er ekki jarðhiti, en viðnámsmælingar gefa til kynna að
jarðhitakerfið nái einnig til hennar.
Landslag er ekki frítt á Reykjanesi, en þar er þó að finna skoðunarverð
fyrirbæri. Þar ber af öskugíg með berggöngum þar sem Stampa-gígarnir ganga fram
í sjó. Á jarðhitasvæðinu hafa goshverir komið upp endrum og eins, raunar tvisvar
á síðustu öld í tengslum við jarðskjálftahrinur. Þeir gjósa jarðsjó, en hafa
reynst skammlífir. Langlífari hefur verið goshver í svo kölluðum Kísilhól sem nú
er óvirkur. Hann er úr móbergi með metir þykku kísilhrúðri ofan á. Þar má einnig
sjá sprungu sem reif sig upp í skjálftahrinu fyrir 35 árum og sýnist enn fersk
þar sem hún liggur norðaustur frá Gunnuhver. Það sem gefur Reykjanessvæðinu mest
gildi er vitundin um að þar koma plötuskil Reykjaneshryggjarins á land.
Ferðamenn sem fara út á Reykjanes staldra hjá Valahnúkum til að skoða brimið og
hjá Gunnuhver, sem er leirpyttaklasi norðan undir Kísilhólnum. Búseta á
Reykjanesi hefur skilið eftir sig ummerki (bú vitavarðar og nýbýlið
Hveravellir). Garðrækt hefur lengi verið stunduð, efnistaka í vegi, boranir og
verksmiðjurekstur og því hróflað við mörgu. Ný fyrirbæri hafa skapast. Merkast
af þeim eru kísilpaldrarnir vestan undir Rauðhólum í afrennslinu frá
saltverksmiðjunni. Reykjanessvæðið er eitt best rannsakaða háhitasvæði landsins.
Grunnurinn að þeim rannsóknum var lagður á árunum fyrir 1970. Þá var nýafstaðin
öflug skjálftahrina og við hana færðist líf í hveri. Síðan hefur virknin dvínað
töluvert. Reykjanessvæðið er með þeim heitustu sem nýtt eru hér á landi. 30 ára
vinnsla hefur ekki haft nein merkjanleg áhrif á forðann í jarðhitakerfinu.
Efnainnihald í jarðsjónum skapar vanda við nýtingu, en jafnframt seljanlega
vöru.
Heimild: Kristján Sæmundsson