Leyfisveitingarferli frá fyrstu rannsókn til loka reksturs

Þegar farið er að huga að nýtingu eða virkjun jarðhitasvæðis, liggja yfirleitt að baki áralangar rannsóknir, sem sýnt hafa, að viðkomandi svæði, sé áhugavert og hagkvæmt til nýtingar. Þau atriði, sem snúa að rekstraraðilanum, má gróft séð flokka upp í þrjá þætti: orkuöflunarsvæði, virkjanasvæði og frárennsli frá virkjun. Í þá gömlu góðu daga, þegar Svartsengissvæðið var undirbúið og virkjað, þurfti frekar takmarkað af leyfum til þess að nýta svæðið. Iðnaðarráðherra veitti virkjanaleyfi (að vísu með harmkvælum á stundum) og framkvæmdaleyfi fékkst hjá sveitarfélögunum (sem yfirleitt var auðsótt).

Í þessari samantekt er farið yfir þær breytingar, sem orðið hafa á leyfisveitingarferlinu frá því fyrsti hluti virkjunarinnar í Svartsengi var byggður og ræstur. Nú um stundir er verið að vinna að nýrri fjölorkuvirkjun á Reykjanesi, rannsóknir og tilraunaboranir við Trölladyngju standa yfir og sótt hefur verið um rannsóknar- og nýtingarleyfi á þessum stöðum.

Lögbundin leið frá rannsóknarleyfi til framkvæmdaleyfis

Til þess að fá að rannsaka og/eða nýta jarðhitasvæði þarf viðkomandi framkvæmdaaðili að fara í gegnum flókið ferli, sem tengist ýmsum lögum. Þetta eru m.a. lög um rannsóknir og nýtingu auðlinda í jörðu (57/1998), lög um mat á umhverfisáhrifum (63/1993), skipulags- og byggingarlög (73/1997) og lög um náttúruvernd (44/1999). Ekki er enn fyllilega ljóst, hvernig mismunandi ákvæði ofangreindra laga samtvinnast í leyfisveitingarferlinu. Skoðum nú ferlið ögn nánar. Samkvæmt því eru þrír leyfisveitendur: Iðnaðarráðherra, Skipulagsstofnun (umhverfisráðherra, ef kært er) og sveitarstjórnir.

Við veitingu framkvæmdaleyfis er skilyrt að utanaðkomandi aðili annist eftirlit með nýtingu svæðisins.

Þær reglugerðir, sem fela í sér einhvers konar leyfisveitingu, eru:

1. Reglugerð um starfsleyfi fyrir atvinnurekstur, sem getur haft í för með sér mengun. Leyfisveitandi er viðkomandi heilbrigðisnefnd.
2. Reglugerð um fráveitur og skólp, en samkvæmt skilgreiningu Hollustuverndar ríkisins flokkast frárennsli jarðvarmavirkjunar nú sem iðnaðarskólp, og þar með fellur fráveitan/niðurdælingin undir leyfisveitingu viðeigandi heilbrigðisnefndar. Þetta var niðurstaða í úrskurði Skipulagsstofnunar um virkjun á Reykjanesi.
3. Reglugerð um varnir gegn mengun grunnvatns Heilbrigðisnefndir eiga, undir yfirumsjón Hollustuverndar, að tryggja að mengun verði ekki óhæfileg í grunnvatni.
4. Reglugerð um varnir gegn mengun vatns. Aftur eru það heilbrigðisnefndir undir yfirumsjón Hollustuverndar, sem hafa umsjón með þessari reglugerð.
5. Reglugerð um starfsmannabústaði og starfsmannabúðir, en leyfi til starfrækslu slíkra búða þarf að sækja til heilbrigðisnefndar eða Hollustuverndar, sem hafa samráð við Vinnueftirlit ríkisins.
6. Síðast en ekki síst koma svo vatnalögin, en leyfi iðnaðarráðherra þarf til þess að fá heimild til vatnstöku.

Hér að framan hafa verið nefnd flest þau leyfi, sem þurfa að vera í hendi svo koma megi framkvæmdinni á koppinn. Áhugavert er nú að skoða, hverjir þeir umsagnaraðilar eru, sem koma að málinu á þessari grýttu leið í átt til framkvæmdar.

Helstu umsagnaraðilarnir eru: Orkustofnun, sem kemur að umsögn varðandi flesta þætti, sem tengjast leyfisveitingunum, Náttúruvernd ríkisins, sem oftast er kölluð til leiks, Hollustuvernd ríkisins og heilbrigðisnefndir og svo, að sjálfsögðu, sveitarfélögin.

Flæðirit af ferli leyfisveitingar