|
Ómar Sigurðsson forðafræðingur HS Orku hf skrifar.
Greinin birtist í Fréttablaðinu föstudaginn 30. nóvember 2009.
Inni á vefnum smugan.is skrifar Sigmundur Einarsson grein um „Hinar miklu orkulindir Íslands“. Greinin er um margt ágæt í umræðunni um  orkumál, en niðurstaða hennar er sú helst að ekki verði næga raforku að hafa eftir að virkjað hefur verið fyrir álver á Bakka og í Helguvík. Í síðari grein „Orkudraumar á teikniborði Norðuráls“ á sama stað fer Sigmundur meira út í að munnhöggvast vegna pistils „Yfirdrifin orka fyrir Helguvík“ á heimasíðu Norðuráls. Sammerkt báðum greinum hans er að hann dregur mjög úr mati á mögulegri nýtingu jarðhitasvæða á Reykjanesskaga. Ekki hefur hann nein gögn því til stuðnings eða rök til að gera það heldur lætur þar meira eigin tilfinningu ráða. Þannig minnkar hann rafafl þeirra svæða um minnst 400 MWe, sem leiðir hann síðan að fyrrgreindri ályktun.
Ef skoðaðir eru þeir virkjunarkostir sem hann kýs að sleppa eða minnkar mat þeirra sem fyrir eru eftir eigin tilfinningu, þá er þar fyrst að nefna stækkun Reykjanesvirkjunar. Stækkun Reykjanesvirkjunar um allt að 100 MWe hefur þegar farið gegnum mat á umhverfisáhrifum og umsókn um virkjanaleyfi hefur verið lögð inn. Þar telur Sigmundur að virkjunarleyfi fáist ekki því niðurdráttur í jarðhitakerfinu sé talinn mikill af Orkustofnun samanber tilvitnun í umhverfismatsskýrslu. Því er til að svara að þó niðurdráttur hafi orðið sneggri í jarðhitakerfi Reykjaness en víðast í öðrum jarðhitakerfum á Íslandi þá er hann ennþá minni en t.d. í Svartsengi og meira en tvöfalt minni en þekkist í rekstri jarðhitakerfa erlendis. Líkanreikningar benda jafnframt til að eftir stækkun virkjunarinnar verði niðurdráttur þar vel innan ásættanlegra viðmiða og því engin ástæða að fella þennan virkjunarkost út sem orkuöflunarkost.
Í öðru lagi lækkar Sigmundur mat Rammaáætlunar fyrir Trölladyngju-Krýsuvíkur svæðið úr um 480 MWe í 160 MWe eða niður í 1/3 af mati Rammaáætlunar. Aftur hefur hann engin gögn til þess önnur en að honum finnist það eðlilegt. Mat Rammaáætlunar er hins vegar byggt á viðurkenndum aðferðum fyrir svæði þar sem takmörkuð gögn eru tiltæk. Þar er beitt svonefndri rúmmálsaðferð sem er viðurkennd aðferð til að gera fyrsta mat fyrir lítið þekkt jarðhitasvæði. Aðferðin gengur út á það að afmarka mögulega útbreiðslu jarðhita á svæðinu með jarðfræðikortlagningu og/eða viðnámsmælingum. Síðan er varmaforði reiknaður í því bergi niður á allt að 3 km dýpi. Þá er áætlað hve mikið af þeim varmaforða væri hægt að ná til yfirborðs og síðan hve stór hluti hans nýttist til framleiðslu raforku. Við þetta mat eru notuð hlutföll sem hafa tilvísan í reynslu frá svæðum sem eru komin lengra í vinnslu. Þar til frekari gögn liggja fyrir um Trölladyngju-Krýsuvíkursvæðið eru ekki fyrir hendi rök til að breyta þessu mati.
Á ágætum opnum fundi Samorku, sem haldinn var 21. október s.l. um sjálfbæra nýtingu jarðhitans (sjá www.samorka.is) kom fram í erindi Ólafs Flóvenz, forstjóra Íslenskra orkurannsókna, að jarðhitamat frá 1985 áætlar að innan gosbeltisins sé til staðar varmaorka í efstu 3 km jarðskorpunnar sem gæti samsvarað rafafli yfir 36000 MWe í 50 ár. Um 5-6% af flatarmáli gosbeltisins eru á Reykjanesskaga og aflgeta hans gæti þannig verið yfir 1900 MWe í 50 ár. Ef bætt væri við varmaorkunni á 3-5 km dýpi myndi aflgetan á Reykjanesskaga meir en tvöfaldast og fara yfir 4000 MWe. Á Reykjanesskaga og að Þingvallavatni er nú þegar virkjað rafafl í jarðhita rúm 500 MWe eða um fjórðungur þess sem áætlað er að megi vinna á skaganum innan 3 km dýpis og aðeins um 12% þess sem áætlað er að vinna megi niður á 5 km dýpi. Þá má nefna að í umhverfismat hafa þegar farið væntanlegir virkjanakostir á þessu svæði fyrir um 400 MWe.
Er það draumur að hægt sé að vinna þennan varmaforða á næstu árum? Vantar tækni til þess? Svarið er nei, tæknina vantar ekki. Við núverandi jarðhitavirkjanir eru boraðar vinnsluholur niður á allt að 3 km dýpi. Erlendis er algengt að bora holur niður á 5 km dýpi og hafa íslensk fyrirtæki tekið þátt í þannig borun. Þannig hafa fyrirtækin aflað sér reynslu og þekkingu sem slík borun krefst. Tæknin er þekkt og tækjabúnaðurinn til, en hann þyrfti að flytja til landsins. Talið er að lekt jarðlaga minnki með auknu dýpi vegna meiri samþjöppunar jarðlaganna. Því er ólíklegt að hitta á eins gjöfular vatnsæðar og nú eru nýttar því dýpra sem er farið. Hins vegar þarf það ekki að hamla nýtingu. Til er tækni til að brjóta berg á svo miklu dýpi og mynda þannig þá nauðsynlegu lekt sem flutningsmiðill varmaorkunnar þarf. Þó þessi tækni (oft nefnd EGS Enhanced eða Engineered Geothermal Systems) sé enn talin í þróun, eins og reyndar öll tækni, þá er hún reynd og hefur sannað notagildi sitt. Það má t.d. benda á þannig „manngerð“ jarðhitakerfi í Ástralíu. Til að beita þessari tækni hérlendis þarf lítið annað en að flytja inn tækjabúnaðinn til þess. Þetta er því ekki draumur.
Ef reynt er að svara einstökum atriðum í pistli Sigmundar er snúa að HS Orku þá er þegar búið að minnast á stækkun Reykjanesvirkjunar. Hugmyndir hans eru samstíga áætlun Rammaáætlunar og HS Orku gagnvart Svartsengi og Eldvarpasvæðinu. Mest ber á milli fyrir Trölladyngju-Krýsuvíkursvæðið, en þar spyr hann „En hver skyldi vera ástæða þess að HS vill taka áhættu af að þrautpína jarðhitasvæðin á Reykjanesi og í Eldvörpum/Svartsengi fremur en að virkja við Trölladyngju?“ Þessu er í reynd fljót svarað. Öll grunn aðstaða og yfirgripsmikil rekstrarreynsla og þekking er þegar til staðar á Reykjanesi og Svartsengi vegna núverandi virkjana. Rannsóknarsaga er fyrir hendi sem hjálpar við mat á vinnsluþoli svæðanna. Einnig eru til staðar niðurdælingarholur fyrir Eldvörp svo það er mun hagkvæmara að stækka núverandi orkuver en byggja ný. Þá bendir fyrirliggjandi þekking á þessum svæðum til að þau þoli vel þá stækkun sem fyrirhuguð er svo ekki er verið að „þrautpína“ þau. Varðandi Trölladyngju þá kom HS í fyrstu að því verki gegnum fyrirtækið Jarðlind hf., sem lét bora þar tvær rannsóknarholur. Holurnar gætu verið nærri útjaðri vinnslusvæðis þar, en þær hafa staðfest yfir 300°C hita á 1600 m dýpi. Svæðið virðist munu henta vel til fjölnýtingar jarðhitans á borð við samofna framleiðslu á rafmagni og heitu vatni, en frekari rannsóknarboranir þarf áður en hægt er að taka ákvarðanir þar um. Þannig gæti orkuvinnsla á svæðinu nýst til að hita vatn fyrir hitaveitu inn á höfuðborgarsvæðið. Því er langt frá að HS Orka hafi misst áhugann á svæðinu, en framþróun þess eins og annarra svæða mun fylgja markaðsþörfum.
Í Krýsuvík er engin djúp borhola, en margar grunnar holur sem hafa verið boraðar þar á síðustu ártugum hittu á gufu svo frá varð að hverfa með vegna þáverandi tækjabúnaðs. Þannig háttar til á svæðinu að á um 300 m dýpi er suða í jarðhitakerfinu með um 230°C hita, en það þykir hár hiti á svo litlu dýpi. Þetta er samsvarandi hiti og nýttur er í Svartsengi og hentar ágætlega til framleiðslu rafmagns. Það vantar hins vegar djúpar rannsóknarboranir til að halda áfram með þennan virkjunarkost. Þær hafa hins vegar tafist m.a. af skipulagslegum ástæðum.
Rannsóknarboranir eru nauðsynlegar til að meta nánar afl, nýtingarhæfni og hagkvæmni nýtingar orkulinda, en þær eru oft settar í þung og tímafrek leyfisveitinga-, umsagna- og skipulagsferli. Það eru því miklu frekar tafir eða aðrar hömlur á rannsóknarborunum, sem geta valdið því að ætlaðir virkjunarkostir séu ekki tiltækir þegar markaður verður fyrir hendi til að nýta þá. Það er því með öllu óeðlilegt og rangt að halda því fram að orkulindir séu ekki nægar eða að áhugi orkufyrirtækja á varfærni nýtingu þeirra sé ekki fyrir hendi. |